Podstawy gitary flamenco

Co oznacza toque

Flamenco to trzy sztuki: cante, czyli głos; baile, czyli taniec; oraz toque, czyli gitara. Wpis flamenco na liście UNESCO mówi, że toque wyrosło daleko poza samo akompaniowanie, a do tej sztuki należą także kastaniety, klaskanie i tupanie. Gitarzysta to tocaor. W małym pomieszczeniu słyszysz grę z bliska: palce, uderzenia w drewno i pauzy, które muzyk zostawia, by wypełnił je śpiewak. Dalsza część tego przewodnika nazywa te dźwięki, abyś mógł je wyłapywać jeden po drugim, bez żadnego przygotowania muzycznego czy znajomości hiszpańskiego.

Instrument

Wikipedia podaje, że gitary flamenkowe są lżejsze od klasycznych, z cieńszymi płytami wierzchnimi, mniejszym ożebrowaniem wewnętrznym i zazwyczaj mniejszym pudłem. Wymienia cyprys, klon jaworowy i palisander jako tradycyjne gatunki drewna na pudło, z płytą wierzchnią ze świerku. Hiszpańska Wikipedia opisuje typowy model jako cyprysowy z cedrowym gryfem i świerkową płytą wierzchnią. Struny są nylonowe, jak w gitarze klasycznej, ale brzmienie jest żywsze i bardziej szorstkie. Cyprys to drewno najściślej związane z jasnym flamenkowym brzmieniem, podaje hiszpańska Wikipedia, natomiast palo santo używano w przeszłości, a dziś jest rzadkością. Wiele gitar ma golpeador, płytkę ochronną, która chroni drewno przed uderzeniami palców. Struny zwykle leżą niżej, a lekkie brzęczenie jest tolerowane.

Jak siedzi i gra tocaor

Hiszpańska Wikipedia przeciwstawia sobie obie tradycje. Gracz klasyczny przechyla gitarę nad lewą nogą; flamenkowy krzyżuje nogi, opiera gitarę na wyższej i trzyma gryf niemal poziomo. Kciuk spoczywa na płycie wierzchniej, palce wskazujący i środkowy grają nad górną struną, a palec środkowy opiera się na golpeadorze dla precyzji. Hiszpańska Wikipedia dodaje, że dziś używa się głównie metalowych kluczyków, ponieważ drewniane sprawiają kłopoty ze strojeniem. Angielska Wikipedia dodaje, że lżejsza, węższa konstrukcja gitary nie pozwala jej przyćmić śpiewaka. Ze swojego miejsca obserwuj prawą dłoń; ona wyjaśnia większość tego, co słyszysz.

Pięć dźwięków, na które warto uważać

Te techniki pochodzą z artykułu Wikipedii o gitarze flamenkowej. Każdą z nich łatwo usłyszeć, gdy znasz jej nazwę, a godzina daje czas na wychwycenie kilku, choć żaden wieczór nie może obiecać konkretnej. Spróbuj nazwać każdą, gdy się pojawi, i nie martw się, jeśli coś pominiesz; cała godzina to próba dla twojego ucha:

• Rasgueado: uderzanie strun na zewnątrz trzema do pięciu palcami prawej dłoni.
• Picado: pasaże pojedynczych dźwięków w skali, zazwyczaj na przemian palcem wskazującym i środkowym.
• Alzapúa: technika kciuka, grana w górę i w dół, mająca korzenie w grze kostką na oudzie.
• Tremolo: czteronutowy wzór prawej ręki, podczas gdy klasyczne tremolo wykorzystuje trzy.
• Golpe: perkusyjne stuknięcie w płytę rezonansową.

Falsety i compás

Według Wikipedii gitarzysta wprowadza tonację, compás i tempo utworu, a między zwrotkami gra falsety — melodyczne interludia. Compás to powtarzający się rytm danego palo. Wikipedia podaje, że żaden inny zachodni styl nie wymaga tak precyzyjnej interpretacji, a gdy nie ma gitarzysty, rytm mogą utrzymać palmas (klaskanie) lub stukanie w stół. W sali nasłuchuj momentu, w którym gitara przestaje wyznaczać rytm i zaczyna własną melodię, podczas gdy śpiew milknie. To właśnie falseta.

Czytaj dalej: Słowniczek flamenco

Gra dla śpiewaka

Cejilla, czyli kapodaster, jest powszechnie używana do dostosowania tonacji do skali głosu śpiewaka, co pozwala gitarzyście zachować te same kształty akordów. Hiszpańska Wikipedia opisuje gitarzystę akompaniującego śpiewanej zwrotce i wplatającego falsetę między akordy. Niektóre utwory śpiewa się bez akompaniamentu — a palo seco. Hiszpańska Wikipedia wymienia dwa sposoby akompaniowania zwrotce: por arriba, z palcowaniem jak w E-dur, oraz por medio, z palcowaniem jak w A-dur. Siguiriyas to najtrudniejszy sprawdzian: Wikipedia nazywa go jednym z najtrudniejszych stylów do akompaniowania i interpretacji ze względu na niuanse śpiewu i podaje, że gitara, palmas lub taniec nierzadko dodają kontrrytmy na tle jego dwunastu miar.

Gra dla tancerza

Według Wikipedii głośność miała historycznie duże znaczenie, aby gitarzyści byli słyszalni ponad stukotem butów tancerzy. Tańczona alegrías przechodzi przez sześć części, jak podaje jej artykuł: salida, paseo, silencio, castellana, zapateado i bulerías, przy czym ostatnia z nich to żywe zwieńczenie. Gitara dostarcza podstawy dla każdej z nich. Wikipedia podaje typowe tempo alegrías jako 120 do 170 uderzeń na minutę, przy czym żywsze tempa pasują do tańca, a spokojniejsze — do samego śpiewaka. Jeśli tancerz pojawi się w środku twojej godziny, jak opisują podróżni, którzy tego doświadczyli, wsłuchaj się, jak gitara przechodzi od introdukcji w rytm odpowiadający stopom.

Od akompaniamentu po scenę koncertową

Wikipedia przypisuje Ramónowi Montoi, urodzonemu w Madrycie w 1879 roku, rolę jednego z pierwszych, którzy zakwestionowali wspierającą rolę gitary i wystąpili jako soliści. Wymienia Montoyę, Sabicasa, Paco Peñę i Paco de Lucíę wśród wykonawców, którzy pomogli przedstawić gitarę flamenco jako instrument solowy. Paco de Lucía z Algeciras rozszerzył wpływy flamenco o muzykę brazylijską, arabską i jazzową, a jego nagranie Concierto de Aranjuez Rodriga z 1991 roku uchodzi za przełomowe. Sewilla ma w tej historii swojego przewodnika.

Czytaj dalej: Gitarowa historia Sewilli

Plan słuchania na godzinę

Nie musisz liczyć dwunastu uderzeń, aby cieszyć się flamenco. Wystarczy kilka prostych rzeczy, na które warto zwrócić uwagę, a godzinny czas trwania pozostawia miejsce na każdą z nich. Potraktuj tę listę jako luźną ściągawkę, a nie sprawdzian, i pozwól muzyce przejąć kontrolę, kiedy tylko zechce. Nikt na sali nie ocenia twoich odpowiedzi, a najlepsze słuchanie zwykle zdarza się wtedy, gdy przestajesz odhaczać kolejne punkty.

• Przed pierwszą pieśnią zwróć uwagę, czy gitarzysta zakłada cejillę.
• Gdy zaczyna się śpiew, śledź rytm gitary pod nim.
• Kiedy głos milknie, nasłuchuj falsety.
• Gdy pojawia się tancerz, usłysz, jak gitara odpowiada na kroki stóp.
• Pod koniec zwróć uwagę, czy tempo przyspiesza: bulerías często zamyka spotkanie.

Oglądanie gitar na ekspozycji

Dom prezentuje gitary flamenco sięgające XIX wieku, jak podaje strona Flamenco Sevilla, a bilet obejmuje dostęp do nich. Wykorzystaj to, co właśnie przeczytałeś, jako krótką listę rzeczy do wypatrzenia: płytkę ochronną, lżejszą konstrukcję, kolor drewna. Porównaj dowolną gitarę w gablotach z instrumentem na scenie. Wikipedia podaje, że Antonio de Torres nie rozróżniał gitar flamenco i klasycznych, więc różnice między starszymi instrumentami mogą być subtelne.

Dla kogo to nie jest

Traktuj tę stronę jako wprowadzenie, nie lekcję, a występ nie jest lekcją gry na gitarze. Jeśli chcesz nauczyć się grać, potrzebujesz nauczyciela; lekcja tańca na stronie rezerwacji obejmuje wyłącznie taniec. Ktoś, kto oczekuje głośnej produkcji opartej na tańcu, przekona się, że niewielka sala zbudowana wokół gitar działa inaczej. A jeśli wolisz nie czytać przed występem, pomiń przewodnik: muzyka działa bez niego, a godzina będzie zrozumiała sama w sobie.