Βασικές αρχές της κιθάρας φλαμένκο

Τι σημαίνει «toque»

Το φλαμένκο έχει τρεις τέχνες: το «cante», τη φωνή· το «baile», τον χορό· και το «toque», την κιθάρα. Η καταγραφή του φλαμένκο από την UNESCO αναφέρει ότι το «toque» έχει εξελιχθεί πολύ πέρα από την απλή συνοδεία και ότι οι καστανιέτες, τα παλαμάκια και το χτύπημα των ποδιών ανήκουν επίσης στην τέχνη. Ο κιθαρίστας είναι «tocaor». Σε μια μικρή αίθουσα ακούς το παίξιμο από κοντά: τα δάχτυλα, τα χτυπήματα στο ξύλο και τις παύσεις που αφήνει ο παίκτης για να τις γεμίσει ο τραγουδιστής. Η υπόλοιπη αυτή οδηγός ονομάζει αυτούς τους ήχους ώστε να μπορείτε να τους ξεχωρίσετε, έναν προς έναν, χωρίς καμία μουσική εκπαίδευση ή γνώση ισπανικών.

Το όργανο

Η Wikipedia αναφέρει ότι οι κιθάρες φλαμένκο κατασκευάζονται ελαφρύτερες από τις κλασικές, με λεπτότερα καπάκια, λιγότερες εσωτερικές ενισχύσεις και γενικά μικρότερα σώματα. Καταγράφει το κυπαρίσσι, τον σφένδαμο και το παλίσανδρο ως τα παραδοσιακά ξύλα για το σώμα, με καπάκι από έλατο. Η ισπανική Wikipedia περιγράφει το τυπικό μοντέλο ως κυπαρίσσι με μπράτσο κέδρου και καπάκι ελάτου. Οι χορδές είναι νάιλον, όπως σε μια κλασική κιθάρα, αλλά ο ήχος είναι πιο ζωντανός και πιο τραχύς. Το κυπαρίσσι είναι το ξύλο που συνδέεται περισσότερο με τον λαμπερό ήχο του φλαμένκο, αναφέρει η ισπανική Wikipedia, ενώ το «palo santo» χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν και σήμερα είναι σπάνιο. Πολλές κιθάρες φέρουν «golpeador», μια πλάκα κρουστών που προστατεύει το ξύλο από τα χτυπήματα των δαχτύλων. Οι χορδές συνήθως βρίσκονται πιο χαμηλά και ένας μικρός βόμβος είναι ανεκτός.

Πώς κάθεται και παίζει ένας «tocaor»

Η ισπανική Wikipedia αντιπαραβάλλει τις δύο παραδόσεις. Ο κλασικός παίκτης γέρνει την κιθάρα πάνω από το αριστερό πόδι· ο παίκτης φλαμένκο σταυρώνει τα πόδια, στηρίζει την κιθάρα στο ψηλότερο και κρατά το μπράτσο σχεδόν οριζόντιο. Ο αντίχειρας rests on the top, ο δείκτης και το μεσαίο δάχτυλο παίζουν πάνω από την ψηλή χορδή και το μεσαίο δάχτυλο rests on the «golpeador» για ακρίβεια. Η ισπανική Wikipedia προσθέτει ότι σήμερα χρησιμοποιούνται κυρίως μεταλλικοί κλειδιά κουρδίσματος, επειδή τα ξύλινα προκαλούν προβλήματα στο κούρδισμα. Η αγγλική Wikipedia προσθέτει ότι η ελαφρύτερη, στενότερη κατασκευή της κιθάρας τής επιτρέπει να μην επισκιάζει τον τραγουδιστή. Από τη θέση σας, παρατηρήστε το δεξί χέρι· εξηγεί το μεγαλύτερο μέρος από αυτό που ακούτε.

Πέντε ήχοι για να ακούσετε

Αυτές οι τεχνικές προέρχονται από το άρθρο της Wikipedia για την κιθάρα φλαμένκο. Καθεμία γίνεται εύκολα ακουστή μόλις μάθετε το όνομά της, και μια ώρα σάς δίνει χρόνο να πιάσετε αρκετές από αυτές, αν και καμία βραδιά δεν μπορεί να εγγυηθεί κάποια συγκεκριμένη. Προσπαθήστε να δώσετε ένα όνομα σε καθεμία καθώς περνά, και μην ανησυχείτε αν χάσετε μερικές· ολόκληρη η ώρα είναι μια πρόβα για το αυτί σας:

• Rasgueado: χτύπημα των χορδών με προς τα έξω κινήσεις τριών έως πέντε δαχτύλων του δεξιού χεριού.
• Picado: κλίμακες με μεμονωμένες νότες, συνήθως εναλλάσσοντας τον δείκτη και το μεσαίο δάχτυλο.
• Alzapúa: τεχνική με τον αντίχειρα, παιγμένη προς τα πάνω και προς τα κάτω, με ρίζες στο παίξιμο με πένα στο ούτι.
• Tremolo: σχήμα τεσσάρων νοτών με το δεξί χέρι, όπου το κλασικό tremolo χρησιμοποιεί τρεις.
• Golpe: κρουστικό χτύπημα στο καπάκι.

Falsetas και compás

Σύμφωνα με τη Wikipedia, ο κιθαρίστας εισάγει την τονικότητα, το compás και το τέμπο ενός τραγουδιού και παίζει falsetas, μελωδικά ιντερλούδια, ανάμεσα στις στροφές. Το compás είναι ο επαναλαμβανόμενος ρυθμός ενός palo. Η Wikipedia αναφέρει ότι κανένα άλλο δυτικό στυλ δεν απαιτεί τόσο ακριβή ερμηνεία και ότι, όταν δεν υπάρχει κιθαρίστας, οι palmas (παλαμάκια) ή χτυπήματα σε ένα τραπέζι μπορούν να το κρατήσουν. Στην αίθουσα, άκουσε τη στιγμή που η κιθάρα σταματά να σκιαγραφεί τον ρυθμό και ξεκινά μια δική της μελωδία ενώ το τραγούδι παύει. Αυτή είναι μια falseta.

Διαβάστε στη συνέχεια: Γλωσσάρι φλαμένκο

Παίζοντας για τον τραγουδιστή

Μια cejilla, ή καποτάστο, χρησιμοποιείται συνήθως για να οριστεί η τονικότητα στο εύρος του τραγουδιστή, επιτρέποντας στον παίκτη να διατηρήσει τα ίδια σχήματα συγχορδιών. Η ισπανική Wikipedia περιγράφει τον κιθαρίστα να συνοδεύει τη τραγουδισμένη στροφή και να παρεμβάλλει μια falseta ανάμεσα στις συγχορδίες. Ορισμένα τραγούδια τραγουδιούνται χωρίς συνοδεία, a palo seco. Η ισπανική Wikipedia ονομάζει δύο τρόπους συνοδείας μιας στροφής, por arriba, με το δακτυλισμό της Μι μείζονος, και por medio, με εκείνον της Λα μείζονος. Η Siguiriyas είναι η δύσκολη δοκιμασία: η Wikipedia τη χαρακτηρίζει ένα από τα πιο δύσκολα στυλ για συνοδεία και ερμηνεία, λόγω των αποχρώσεων του τραγουδιού, και αναφέρει ότι η κιθάρα, οι palmas ή το χτύπημα των ποδιών συχνά προσθέτουν αντιρρυθμούς πάνω στους δώδεκα χτύπους της.

Παίζοντας για τον χορευτή

Η Wikipedia αναφέρει ότι η ένταση ήταν ιστορικά σημαντική ώστε οι κιθαρίστες να ακούγονται πάνω από τα παπούτσια των χορευτών. Μια χορευμένη alegrías περνά από έξι ενότητες, σύμφωνα με το λήμμα της: salida, paseo, silencio, castellana, zapateado και bulerías, η τελευταία από τις οποίες είναι ένα ζωηρό φινάλε. Η κιθάρα παρέχει το έδαφος για καθεμία. Η Wikipedia δίνει το σύνηθες τέμπο της alegrías ως 120 έως 170 χτύπους το λεπτό, με πιο ζωηρές ταχύτητες να ταιριάζουν στον χορό και πιο ήσυχες σε έναν τραγουδιστή μόνο. Αν ο χορευτής μπει στη μέση της ώρας σου, όπως περιγράφουν ταξιδιώτες που το έχουν ζήσει, άκου πώς η κιθάρα αλλάζει από εισαγωγή σε έναν ρυθμό που απαντά στα πόδια.

Από τη συνοδεία στη σκηνή της συναυλίας

Η Wikipedia πιστώνει στον Ramón Montoya, γεννημένο στη Μαδρίτη το 1879, ότι ήταν από τους πρώτους που αμφισβήτησαν τον υποστηρικτικό ρόλο της κιθάρας και εμφανίστηκαν ως σολίστ. Ονομάζει τους Montoya, Sabicas, Paco Peña και Paco de Lucía ανάμεσα στους παίκτες που βοήθησαν να παρουσιαστεί η κιθάρα φλαμένκο ως σόλο όργανο. Ο Paco de Lucía, από την Algeciras, διεύρυνε τις επιρροές του φλαμένκο ώστε να περιλαμβάνουν βραζιλιάνικη, αραβική και τζαζ μουσική, και η ηχογράφησή του το 1991 του Concierto de Aranjuez του Rodrigo σημειώνεται ως ορόσημο. Η ίδια η Σεβίλλη έχει τον οδηγό της σε αυτή την ιστορία.

Διαβάστε στη συνέχεια: Η ιστορία της κιθάρας της Σεβίλλης

Ένα σχέδιο ακρόασης για μία ώρα

Δεν χρειάζεται να μετράτε δώδεκα χτύπους για να απολαύσετε το flamenco. Αρκούν λίγα απλά πράγματα για να ακούσετε, και η διάρκεια της μίας ώρας αφήνει χρόνο για καθένα από αυτά. Χρησιμοποιήστε τη λίστα ως έναν χαλαρό οδηγό και όχι ως εξέταση, και αφήστε τη μουσική να σας παρασύρει όποτε το θελήσει. Κανείς στην αίθουσα δεν βαθμολογεί τις απαντήσεις σας, και η καλύτερη ακρόαση συνήθως συμβαίνει όταν σταματάτε να προσπαθείτε να τα τσεκάρετε όλα.

• Πριν από το πρώτο τραγούδι, προσέξτε αν ο κιθαρίστας χρησιμοποιεί cejilla.
• Όταν ξεκινά το τραγούδι, ακολουθήστε τον ρυθμό της κιθάρας από κάτω.
• Όταν σταματά η φωνή, ακούστε για μια falseta.
• Όταν μπαίνει ο χορευτής, ακούστε πώς η κιθάρα απαντά στα βήματα.
• Προς το τέλος, προσέξτε αν ανεβαίνει ο ρυθμός: οι bulerías συχνά κλείνουν μια συνάντηση.

Διαβάζοντας τις κιθάρες που εκτίθενται

Το σπίτι εκθέτει κιθάρες flamenco που χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα, σύμφωνα με τη σελίδα του Flamenco Sevilla, και το εισιτήριο περιλαμβάνει πρόσβαση σε αυτές. Χρησιμοποιήστε όσα μόλις διαβάσατε ως μια σύντομη λίστα με πράγματα να προσέξετε: ένα tap plate, μια ελαφρύτερη κατασκευή, το χρώμα του ξύλου. Συγκρίνετε οποιαδήποτε κιθάρα στις προθήκες με το όργανο στη σκηνή. Η Wikipedia αναφέρει ότι ο Antonio de Torres δεν ξεχώριζε τις κιθάρες flamenco από τις κλασικές, οπότε οι διαφορές μεταξύ των παλαιότερων οργάνων μπορεί να είναι ανεπαίσθητες.

Σε ποιους δεν απευθύνεται

Σκεφτείτε αυτή τη σελίδα ως μια εισαγωγή, όχι ως μάθημα, και η παράσταση δεν είναι μάθημα κιθάρας. Αν θέλετε να μάθετε να παίζετε, χρειάζεστε δάσκαλο· το μάθημα χορού στη σελίδα κρατήσεων καλύπτει μόνο χορό. Όποιος θέλει μια δυνατή παραγωγή με επίκεντρο τον χορό θα διαπιστώσει ότι μια μικρή αίθουσα στημένη γύρω από κιθάρες λειτουργεί διαφορετικά. Και αν προτιμάτε να μην διαβάζετε πριν από μια παράσταση, παραλείψτε εντελώς τον οδηγό: η μουσική λειτουργεί και χωρίς αυτόν, και η ώρα θα βγάλει νόημα από μόνη της.